Στο σύνολο της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, γίνεται αντιληπτή η αξιοποίηση και η ενσωμάτωση, στην κατασκευή των οικισμών και των κτιρίων, των στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος - μορφολογία εδάφους, κλιματικές συνθήκες, προσανατολισμός, βλάστηση, κλπ. Με τον τρόπο αυτό, ο παραδοσιακός τεχνίτης κατάφερε να εξασφαλίσει τις μέγιστες συνθήκες άνεσης στο εσωτερικό τόσο των κτιρίων όσο και των οικισμών - ηλιασμός, αερισμός, θερμομόνωση, δροσισμός, φωτισμός. Η αξιοποίηση των στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος κατά τον παραδοσιακό σχεδιασμό προέκυψε ως επίλυση αντίστοιχων αναγκών, δεδομένης της έλλειψης των σημερινών μέσων τεχνολογίας, ενώ ταυτόχρονα φανερώνει τη βαθιά γνώση των περιορισμών και των δυνατοτήτων του φυσικού περιβάλλοντος - αποτέλεσμα της μακραίωνης συμβίωσης των τοπικών κοινωνιών με τη φύση.

Στα χωριά της Καρδίτσας πρόκειται για τις περιπτώσεις εκείνες όπου άνθρωπος και φύση συνεργάστηκαν αρμονικά και δημιούργησαν χωριά αξιοζήλευτα που μοιάζουν σαν να ζωντάνεψαν από τον καμβά ενός ταλαντούχου ζωγράφου.
Κατάφυτα δάση, πέτρινα σπίτια, τοξωτά πέτρινα γεφύρια, εκκλησιές και κρήνες, συνθέτουν το παραμυθένιο σκηνικό, που προσφέρει στον ταξιδιώτη τις προϋποθέσεις για ήσυχες διακοπές κοντά στη φύση. Στα χωριά αυτά τα πάντα περιστρέφονται γύρω από την κεντρική πλατεία. Τα δημόσια κτίρια και η εκκλησιά είναι εκεί, εκεί καταλήγουν και όλα τα δρομάκια που συνδέουν την πλατεία με τα σπίτια. Τα σπίτια είναι συνήθως διώροφα με στέγη από πέτρες ή κεραμίδια και στενά παράθυρα.

Παρόλο που ο νομός Kαρδίτσας δεν διαθέτει πολύ αξιόλογους παραδοσιακούς οικισμούς, εντούτοις αυτοί που διατηρήθηκαν μέχρι σήμερα διασώζουν ενδιαφέροντα οικιστικά σύνολα, στα οποία παρουσιάζεται ανάγλυφα η εικόνα της εξέλιξης τόσο της τοπικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής όσο και της πολεοδομικής οργάνωσης των οικισμών αυτών. Οι παραδοσιακοί οικισμοί του νομού Kαρδίτσας εντοπίζονται κυρίως στις ημιορεινές και ορεινές περιοχές του, ενώ στον κάμπο η παραδοσιακή αρχιτεκτονική - πέρα από ορισμένα μεμονωμένα δείγματα - έχει σχεδόν εκλείψει. Από τους σημαντικότερους παραδοσιακούς οικισμούς του νομού είναι ο Άγιος Γεώργιος, ο Eλληνόπυργος, η Pεντίνα, τα Kανάλια, το Φανάρι κ.α.